วัดพระเจดีย์ซาวหลัง ตั้งอยู่ที่ ตำบลต้นธงชัย อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง เป็นวัดเก่าแก่ที่งดงามท่ามกลางทุ่งนาและร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ ชื่อวัดมาจากคำว่า “ซาว” หมายถึง ยี่สิบ และ “หลัง” หมายถึง องค์ จึงมีความหมายว่า “วัดที่มีเจดีย์ 20 องค์”

ตามตำนานเล่ากันว่า ประมาณ 500 ปีหลังพุทธปรินิพพาน มีพระอรหันต์สองรูปจากอินเดียเดินทางมาเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่นี่ พญามิลินทรเกิดความเลื่อมใสศรัทธา จึงขอ พระเกศาธาตุ จากพระอรหันต์ทั้งสองรูป ได้มาคนละ 10 เส้น รวมเป็น 20 เส้น จากนั้นพญามิลินทรจึงสร้าง เจดีย์ 20 องค์ บรรจุพระเกศาธาตุองค์ละเส้น เป็นที่มาของชื่อวัดเจดีย์ซาวหลัง

หลักฐานการขุดพบพระเครื่องสมัยหริภุญชัยที่องค์พระเจดีย์ชี้ให้เห็นว่าวัดนี้มีอายุกว่าพันปี ภายในวัดมีสถานที่สำคัญหลายแห่ง เช่น
  • องค์พระธาตุเจดีย์ซาว ผสมผสานศิลปะล้านนาและพม่า
  • วิหารหลังเล็ก ประดิษฐานพระพุทธรูปสำริดปางสมาธิ ศิลปะเชียงแสน ที่ชาวบ้านเรียกว่า “พระเจ้าทันใจ”
  • พระอุโบสถหลังใหญ่ ประดิษฐานพระประธานปางมารวิชัย บานประตูโบราณลวดลายรดน้ำงดงาม เสาและหน้าต่างประดับลวดลายกระจกสีในสไตล์ศิลปะร่วมสมัย
  • ศาลาการเปรียญเรือนไม้ จัดเป็นพิพิธภัณฑ์แสดงโบราณวัตถุที่ชาวบ้านถวาย

นอกจากนี้ ในปี พ.ศ. 2526 ชาวบ้านได้ขุดพบ พระพุทธรูปทองคำบริสุทธิ์ หนัก 100 บาทสองสลึง มอบให้แก่ทางวัด พระพุทธรูปองค์นี้มีชื่อว่า “พระแสนแซ่ทองคำ” เป็นปางมารวิชัย ศิลปะล้านนา ราวพุทธศตวรรษที่ 21 ขนาดหน้าตัก 9.5 นิ้ว สูง 15 นิ้ว และถือเป็นพระพุทธรูปทองคำองค์แรกที่ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุแห่งชาติ

ปัจจุบัน วัดพระเจดีย์ซาวหลังได้รับการยกฐานะเป็น พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ และถือเป็นปูชนียสถานสำคัญอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดลำปาง ที่นักท่องเที่ยวและผู้แสวงบุญไม่ควรพลาด